Cổng chùa Diên Phúc Tự
Chùa Hóp, còn gọi là chùa Trước, có tên chữ là Diên Phúc Tự, tọa lạc tại thôn Thượng Đáp, xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng. Trải qua nhiều thế kỷ với những biến thiên của lịch sử, ngôi chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân mà còn lưu giữ nhiều di vật quý, đặc biệt là hệ thống văn bia đá cổ, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành, phát triển của di tích.
Toàn cảnh chùa phía tây nhìn ra sông
Theo tư liệu văn bia hiện còn lưu giữ tại chùa, công trình được xây dựng từ trước thời Mạc và Hậu Lê. Năm Vĩnh Tộ thứ 4, tức năm 1622, chùa mang tên Ngọc Táo Tự, nghĩa là chùa Cây Táo Ngọc. Đến năm Vĩnh Thịnh thứ 12, tức năm 1716, chùa được biết đến với tên Diên Phúc Tự, mang ý nghĩa phúc lành được kéo dài mãi mãi.
Cận cảnh chùa
Đáng chú ý, 2 tấm bia tứ diện có niên đại thời Hậu Lê, ghi dấu việc tạo dựng, tu bổ chùa vào các năm 1699 và 1716, cung cấp những thông tin quan trọng về lịch sử di tích. Văn bia cho biết, chùa từng có vị tổ sư trụ trì hiệu Huệ Sách, tên chữ Như Xiển, thuộc dòng thiền Trúc Lâm, gắn với Thung Thiền Tự, Hoa Yên, núi Yên Tử. Ông đã vận động khách thập phương, quan lại và nhân dân đóng góp công đức xây dựng nhà thiên hương, tu sửa lầu chuông, hậu đường cùng các hạng mục khác.
Điện thờ chính
Một tấm bia nhị diện mang tên Ngọc Táo Diên Phúc Tự, lập năm Tự Đức thứ 26 (1873), cho biết quá trình trùng tu chùa dưới triều Nguyễn, qua các đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. Nhiều hạng mục như thượng điện, nhà thiêu hương, tiền đường, hậu đường, lầu chuông, lầu trống và hành lang được tu sửa, cho thấy quy mô kiến trúc tương đối bề thế của ngôi chùa trong lịch sử.
Một góc chùa
Thông tin từ văn bia, tháp tổ và tượng thờ tại nhà thờ tổ còn cho biết chùa từng có ba đời sư tăng thời Hậu Lê, gồm các vị Huệ Sách, Huệ Nhã và Hải Tuệ Thiền sư. Những tư liệu này là nguồn sử liệu có giá trị, giúp nhận diện quá trình kế thừa, phát triển của Phật giáo tại địa phương qua các thời kỳ.
Các tháp tổ
Không chỉ có giá trị về mặt tư liệu, hệ thống di vật tại Diên Phúc Tự còn khá phong phú. Hiện chùa lưu giữ 5 bia nhị diện, 2 bia tứ diện, 3 pho tượng gỗ cổ, 2 tượng đá, 3 đôi sấu đá có niên đại thời Lê Trung Hưng và một quả chuông đồng đúc năm Minh Mạng thứ 6 (1825). Trong số các pho tượng có 2 pho được xác định thuộc thời Mạc. Mỗi di vật mang những dấu ấn riêng về lịch sử, nghệ thuật tạo tác và đời sống tín ngưỡng của cư dân qua nhiều thế hệ.
1 trong 2 bia tứ diện cổ còn lưu giữ đến ngày nay
Theo thời gian, kiến trúc cổ của chùa không còn nguyên vẹn, nhiều hạng mục đã bị phá hủy hoặc mai một. Ngôi chùa hiện nay được xây dựng mới trong giai đoạn 2017–2019, trên khuôn viên rộng gần 6.000 m², đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân. Dù diện mạo kiến trúc đã thay đổi, những văn bia và di vật cổ vẫn là chứng tích quan trọng kết nối hiện tại với quá khứ.
3 trong số 5 bia nhị diện cổ còn lưu giữ
Đặc biệt, trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chùa từng là địa điểm hoạt động bí mật của Đội Công an Việt Hùng, thực hiện nhiệm vụ trừ gian, diệt ác, bảo vệ nhân dân. Chi tiết này cho thấy di tích không chỉ gắn với lịch sử Phật giáo mà còn lưu dấu những năm tháng đấu tranh cách mạng của quê hương.
Cận cảnh sấu đá cổ
Ngày nay, chùa Diên Phúc Tự tiếp tục là điểm tựa tinh thần của người dân thôn Thượng Đáp và các vùng lân cận. Việc nghiên cứu, bảo quản hệ thống văn bia, tượng thờ và các di vật cổ có ý nghĩa thiết thực trong việc bổ sung tư liệu lịch sử địa phương, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản. Qua đó, những dấu tích còn lại của ngôi chùa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, bồi đắp truyền thống và phát huy giá trị lịch sử của quê hương Nam Sách cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
2 tượng đá cổ
PHÙNG BẢN