Nằm tại thôn Miếu Lãng, xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng (trước đây thuộc xã Đồng Lạc, huyện Nam Sách), Đình Miếu Lãng, còn được người dân địa phương gọi là Đình Mạc, từ lâu đã trở thành một địa chỉ văn hóa tâm linh của nhân dân. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng, di tích còn lưu giữ lịch sử, phản ánh truyền thống yêu nước, tinh thần chống giặc ngoại xâm của cha ông qua nhiều thời kỳ.
Cổng đình Miếu Lãng
Thờ ba vị Thành hoàng có công lớn với đất nước
Đình Miếu Lãng là nơi thờ phụng ba vị Thành hoàng làng, đều là nhân thần có công lớn trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Hai vị đầu tiên là anh em ruột Lương Công Cung và Lương Công Nghệ, những vị tướng được ghi nhận có công đánh giặc Nam Chiếu và giặc Chiêm Thành dưới triều vua Lý Nhân Tông. Theo thần tích do Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính biên soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (1572), sau khi vua Thánh Tông qua đời, vua Nhân Tông lên ngôi đã phong cho hai ông lần lượt giữ chức “Tả dực đại tướng quân” và “Hữu dực đại tướng quân”.
Đình ngày nay được nhân dân xây dựng lại gần đây
Khi giặc Chiêm Thành nổi loạn, đem mười vạn quân tiến đánh vùng Thanh Hoa và Hải Dương, triều đình cử hai ông chỉ huy ba vạn quân xuất trận. Với tài thao lược, hai vị tướng chia quân nhiều mũi, tổ chức phản công quyết liệt và giành thắng lợi lớn. Sau chiến thắng, trên đường về triều, khi qua vùng Miếu Lãng, hai ông dừng quân nghỉ lại một ngày. Tại đây, hai vị không bệnh mà hóa. Tương truyền nơi các ông mất, mối đùn lên thành mộ. Nhân dân địa phương coi đó là điềm linh thiêng, lập tức dâng biểu lên triều đình. Nhà vua sai bá quan về tế lễ, lập miếu phụng thờ và phong tặng mỹ tự “Trung liệt thần”, “Thượng đẳng phúc thần”, đồng thời miễn sưu thuế, phu dịch cho dân địa phương, ban lụa trắng và tiền thưởng để nhân dân phụng thờ lâu dài.
Tượng 3 vị thành hoàng
Dấu ấn vị tướng triều Trần chống giặc Mông – Ai Lao
Vị Thành hoàng thứ ba được thờ tại đình là Nguyễn Công Vàng – một danh tướng triều Trần có công giúp triều đình chống giặc Mông Nguyên và giặc Ai Lao trong thế kỷ XIII. Theo truyền tích, Nguyễn Công Vàng quê ở xã Hạ Đỗ, huyện Trà Hương, phủ Kinh Môn. Mồ côi cha mẹ từ sớm nhưng ông nổi tiếng là người có chí lớn, văn võ song toàn. Khi triều đình mở khoa tuyển chọn hiền tài chống giặc ngoại xâm, ông lên đường ứng thí, được vua phong chức “Tam tòng quốc chính Thượng thư”. Sau khi lập công trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, ông tiếp tục được phong “Phó nguyên soái đại tướng quân”. Khi giặc Ai Lao kéo sang, ông nhận lệnh cầm quân xuất trận.
Điện thờ chính
Trong một trận truy kích qua địa phận Miếu Lãng, binh sĩ mệt mỏi sau thời gian dài giao tranh, đến khu vực Tháp Phan, tương truyền ông gầm lớn một tiếng rồi cưỡi ngựa lao thẳng vào trận tuyến. Ngay sau đó trời đất tối sầm, ông hóa tại đây. Triều đình tri ân công lao, sai lập đền thờ tại nơi ông hóa, cấp tiền cho dân địa phương phụng thờ, sắc phong “Thượng đẳng phúc thần.
Địa chỉ đỏ của phong trào cách mạng địa phương
Không chỉ mang giá trị văn hóa – tín ngưỡng, Đình Miếu Lãng còn là một địa điểm gắn liền với phong trào cách mạng ở địa phương trong thế kỷ XX. Năm 1945, dưới sự lãnh đạo của cán bộ Việt Minh huyện cùng lực lượng Việt Minh các xã Miếu Lãng, Quan Đình, tại đình đã diễn ra cuộc mít tinh lớn tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ, thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời xã Đồng Lạc do ông Phạm Ngọc Khanh làm Chủ tịch. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám, hội nghị đại biểu toàn xã tiếp tục được tổ chức tại đây để quyết định đổi tên xã từ tổng Lạc Nghiệp thành xã Đồng Lạc. Ông Nguyễn Trọng Yên, Chủ tịch huyện Nam Sách khi đó, trực tiếp về dự hội nghị. Ngày 6/1/1946, Đình Miếu Lãng trở thành địa điểm tổ chức bầu cử đại biểu khóa I của Ủy ban kháng chiến hành chính xã Đồng Lạc. Trong giai đoạn từ 1945 đến 1947, đình là trụ sở chính của chính quyền cách mạng xã. Cũng trong thời kỳ này, nơi đây mở các lớp Bình dân học vụ, góp phần xóa nạn mù chữ cho nhân dân địa phương. Những lớp học đơn sơ dưới mái đình đã giúp nhiều người dân lần đầu biết đọc, biết viết, mở ra cánh cửa tri thức giữa những năm tháng đất nước còn muôn vàn khó khăn.
Điện thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh
Ngày 25/8/1951, Đình Miếu Lãng ghi dấu một trận chiến đấu ác liệt giữa lực lượng dân quân du kích địa phương và quân địch. Khi đồn trưởng, đồn phó bốt Cá La dẫn quân sang thôn Miếu Lãng nhằm đàn áp lực lượng nội ứng, dân quân du kích đã cải trang thành lính hương dũng để tổ chức phục kích tại đình. Tuy nhiên, do lực lượng ta còn thiếu kinh nghiệm, vũ khí hạn chế, khi phát lệnh bắt, địch lập tức chống trả quyết liệt. Trận chiến diễn ra trong điều kiện chênh lệch lớn về trang bị. Dù vậy, lực lượng ta vẫn thu được 3 súng trường, 1 tiểu liên và 1 súng ngắn. Ba chiến sĩ đã anh dũng hy sinh gồm: Phan Văn Dữ, Mạc Văn Múi và Phan Văn Nguyệt. Sự hy sinh ấy càng làm dày thêm giá trị lịch sử của Đình Miếu Lãng – nơi không chỉ lưu dấu những huyền tích xa xưa mà còn thấm đẫm máu xương của những người con quê hương trong cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc.
Điện thờ các Bà mẹ Việt Nam anh hùng
Đình Miếu Lãng cũ được xây dựng từ thời Hậu Lê, trùng tu vào thời Nguyễn với kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung, mái đao tàu déo góc, quay hướng tây nhìn ra khu ao rộng phía trước. Ngoài tòa đình chính, khu di tích còn có hai dãy giải vũ, mỗi dãy ba gian cùng nghi môn tạo thành tổng thể kiến trúc cổ truyền khá quy mô.
Bia đá thời Nguyễn
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình bị phá hủy nặng nề. Công trình hiện nay được người dân phục dựng bằng bê tông cốt thép trong những năm gần đây, theo phong cách truyền thống nhằm giữ gìn không gian văn hóa cộng đồng. Dù quy mô không còn lớn như trước, đình mới vẫn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, nghiên cứu lịch sử và tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng của người dân địa phương. Hiện di tích còn lưu giữ một số cổ vật quý thời Nguyễn như một quyển thần tích, một bia đá cùng nhiều đồ thờ tự do nhân dân cung tiến qua các thời kỳ. Ngày 11/1/2024, Đình Miếu Lãng được công nhận xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Bằng xếp hạng di tích cấp tỉnh
Lễ hội Đình Miếu Lãng được tổ chức vào ngày 14 và 15 tháng 2 âm lịch hằng năm, trong đó ngày 15 là chính hội. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với nghi thức dâng hương, tế lễ tưởng nhớ công lao các vị Thành hoàng. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như hát chèo, ca trù, đập niêu, chọi gà, đấu vật. Không khí lễ hội thu hút đông đảo người dân trong vùng và con em xa quê trở về tham dự, tạo nên nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ngày nay, cùng với giá trị tâm linh, lễ hội còn góp phần giáo dục truyền thống, gắn kết cộng đồng và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của địa phương.
Trải qua nhiều thế kỷ, Đình Miếu Lãng vẫn hiện diện như một chứng nhân lịch sử bền bỉ của vùng đất Nam Sách. Từ huyền tích các bậc tiền nhân chống giặc ngoại xâm đến những năm tháng cách mạng sục sôi, mỗi lớp thời gian đều in dấu nơi đây. Giữa nhịp sống hiện đại, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ là giữ một công trình kiến trúc, mà còn là gìn giữ ký ức lịch sử, cội nguồn văn hóa và tinh thần yêu nước cho thế hệ mai sau.
PHÙNG BẢN