Đình Nội Hưng tọa lạc tại trung tâm thôn Nhân Hưng, có diện tích rộng 1691,7m2. Năm 2015, đình Nội Hưng được công nhận là Di tích lịch sử theo Quyết định số 199/QĐ-UBND, ngày 20/01/2015 của UBND tỉnh Hải Dương.
Ngôi đình cổ được xây dựng cách đây vài thế kỷ trên một khu đất đẹp có 3 ngôi bề thế: Tiền tế, đại bái, hậu cung. Trong nội thất có đầy đủ đồ thờ cúng, tế lễ, sơn son, thếp vàng, nhiều bia đá, có văn chỉ lớn liền kề; mặt tiền có 3 cây đa cổ thụ kết hợp, tạo cho diện mạo ngôi đình đẹp đẽ, uy nghiêm.
Đình Nội Hưng thờ ba vị thành hoàng là anh em ruột: Trung Công, Trinh Công và Thành Công, đây là các vị danh tướng có công lao giúp vua Lý Bí đánh thắng giặc Lương, xây dựng nên nhà nước Vạn Xuân. Ba ngài khi mất được vua Lý sắc phong làm Thành Hoàng làng. Các triều vua sau này đều có sắc phong cho các ngài.
Toàn cảnh Đình Nội Hưng, thôn Nhân Hưng – di tích lịch sử văn hóa được UBND tỉnh Hải Dương công nhận năm 2015.
Theo thần tích - thần sắc lưu lại, làng Nội Hưng xưa gọi là trang Mạn Nhuế. Vào triều tiền Lý, có người họ Phổ, húy là Tường Công do vợ mất sớm, gia cảnh lại nghèo khó nên đã mang theo cậu con trai nhỏ tên là Trung Công từ bỏ trang Nhân Khê, xứ Sơn Nam đi tìm vùng đất khác sinh sống. Khi đến trang Mạn Nhuế, xứ Hải Dương thấy phía bắc có khuôn đất hình con rùa, mặt trước có ba đống nhỏ, hai cha con bèn dừng chân lập một ngôi nhà nhỏ ở tạm. Trong trang, có một phú gia tên là Đào Thế Công thấy cuộc sống của cha con Tường Công cơ hàn nên muốn giúp cha con họ lập nghiệp. Ông gả con gái là Đào Thị Loan cho Tường Công để làm kế thất. Được 5 năm, bà Loan nương có thai, vào giờ ngọ ngày 17 tháng 7 sinh đôi được hai người con trai, đặt tên là Trinh Công và Thành Công. Khi trưởng thành cả ba anh em Trung Công, Trinh Công và Thành Công đều có trí dũng vượt trội, tài năng nổi tiếng một vùng.
Bấy giờ, giặc Lương đến xâm chiếm nước ta, lập đồn trú tại khu chợ Vạn. Vua Lý Nam Đế sai tướng sĩ đi giao chiến nhiều trận nhưng chưa phân thắng bại, bèn lui quân về đóng tại Hàn Giang (TP Hải Dương ngày nay). Nhà vua nghe tiếng ở trang Mạn Nhuế có ba anh em họ Phổ trí dũng anh tài liền cho mời vào khảo thí và phong tước: Đệ nhất Trung Công vi tả Tướng quân; Đệ nhị Trinh Công vi Sơn Nam Thái thú; Đệ tam Thành Công vi Cửu Chân Thái thú và giao cho lãnh quân đi tiêu diệt giặc. Các ngài đã dùng thuyền nhỏ, đêm đến xâm nhập vào doanh trại của địch, thu lượm tin tức; gom vũ khí, lương thực của giặc về chôn giấu ở trang Mạn Nhuế.
Ban thờ các vị Thành hoàng tại Đình Nội Hưng – nơi nhân dân địa phương thờ phụng ba vị danh tướng Trung Công, Trinh Công và Thành Công.
Sau vài tháng nắm chắc thời cơ, thế giặc suy yếu, vũ khí, lương thảo thiếu hụt, ba ngài tiến binh giao chiến một trận ác liệt, giết chết tướng địch tại trận, quân giặc đại bại tháo chạy. Vua Lý mừng rỡ khen là những bậc anh tài và ban thưởng.
Ba anh em xin vua trở về trang Mạn Nhuế. Hôm ấy, vào giờ ngọ ngày 10 tháng 2, khi ba anh em đang biểu diễn võ đao thì trời đất bỗng nhiên nổi gió, sấm chớp dữ dội, ba anh em tự nhiên hóa. Vua thương tiếc sai sứ thần về bản trang làm lễ, ban tiền bạc, lập miếu giao cho nhân dân hương hỏa phụng thờ, tổ chức tế lễ từ ngày 10 đến 12 tháng 2 hằng năm và gia phong cho ba anh em là Thành Hoàng bản cảnh: Khoan hồng thiên ứng đô thống đại vương; Hiển tích minh thông thịnh đức đại vương; Quang độ minh thông cảm ứng đại vương. Trải qua các triều đại phong kiến, các ngài đều được sắc phong thần với nhiều mỹ tự khác nhau.
Nhân dân thôn Nhân Hưng tham gia dâng lễ tại Lễ hội truyền thống Đình Nội Hưng, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của địa phương
Đình Nội Hưng không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa truyền thống của địa phương mà còn là nơi giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn. Từ năm 1946-1954, ngôi đình là địa điểm diễn ra các hoạt động cứu tế, lớp bình dân học vụ, cơ sở hoạt động, họp bí mật của các chiến sĩ tham gia kháng chiến tại địa phương. Đây còn là nơi tập luyện, kho chứa đạn dược của đội du kích, dân quân tự vệ và lực lượng Việt Minh. Từ năm 1961, do bị xuống cấp, dột nát và thời điểm lịch sử lúc đó cải cách nền kinh tế theo chủ trương của Nhà nước, nhân dân đã tháo dỡ ngôi đình xây dựng nhà trẻ, mẫu giáo, các đồ thờ tự, sắc phong… đều bị thất thoát, chỉ còn lại một phần hậu cung.Năm 2008, theo nguyện vọng của chính quyền và nhân dân địa phương, ngôi đình được xây dựng lại trên nền đất cũ để làm nơi thờ tự các vị thành hoàng.
Đình xây dựng theo kiến trúc thời Nguyễn, kiểu chữ nhất gồm 3 gian đại bái, xây kiểu thu hồi bít đốc. Móng và hệ tường xây bằng gạch chỉ, mái lợp ngói mũi. Bờ nóc đắp hình tượng lưỡng long chầu nhật, rồng được tạo dáng uốn khúc hình sóng nước, chân ôm chặt bờ nóc.
Trải qua thăng trầm của lịch sử, dù không còn lưu giữ được công trình kiến trúc cổ, nhưng với người dân thôn Nhân Hưng nói riêng, xã Nam Sách nói chung, đình làng Nội Hưng luôn gắn bó mật thiết với đời sống người dân. Đình hiện có 01 ngai thờ và 2 bia đá (thời nhà Nguyễn).
Lễ hội Đình Nội Hưng hàng năm thu hút đông đảo nhân dân trong xã và du khách thập phương đến dâng hương, bày tỏ lòng biết ơn với bậc tiền nhân có công với dân với nước; là dịp để giáo dục, khơi dậy truyền thống hào hùng của quê hương, dân tộc.
THẢO LY