Xã Nam Sách

Tọa lạc tại trung tâm thôn Nhân Hưng, thị trấn Nam Sách cũ (nay là thôn Trần Hưng Đạo, xã Nam Sách), đình Nội Hưng là nơi thờ ba vị thành hoàng là anh em ruột: Trung Công, Trinh Công và Thành Công, những người được truyền tụng có công giúp nước, hộ dân. 

Toàn ảnh đình Nội Hưng

Truyền thuyết ba vị thành hoàng làng

Theo thần tích, thần sắc còn lưu lại, làng Nội Hưng xưa gọi là trang Mạn Nhuế. Vào triều tiền Lý, có người họ Phổ, húy là Tường Công. Do vợ mất sớm, gia cảnh lại nghèo khó, ông mang theo cậu con trai nhỏ tên là Trung Công, từ bỏ trang Nhân Khê, xứ Sơn Nam, đi tìm vùng đất khác sinh sống.

Khi đến trang Mạn Nhuế, xứ Hải Dương, thấy phía bắc có khuôn đất hình con rùa, mặt trước có ba đống nhỏ, hai cha con bèn dừng chân, lập một ngôi nhà nhỏ ở tạm. Trong trang có một phú gia tên là Đào Thế Công. Thấy cuộc sống của cha con Tường Công cơ hàn, ông muốn giúp cha con họ lập nghiệp nên gả con gái là Đào Thị Loan cho Tường Công làm kế thất.

Đình Nội Hưng nhìn cận cảnh

Được 5 năm, bà Loan mang thai. Vào giờ Ngọ ngày 17 tháng 7, bà sinh đôi hai người con trai, đặt tên là Trinh Công và Thành Công. Khi trưởng thành, cả ba anh em Trung Công, Trinh Công và Thành Công đều có trí dũng vượt trội, tài năng nổi tiếng một vùng.

Góp công đánh thắng giặc Lương

Bấy giờ, giặc Lương đến xâm chiếm nước ta, lập đồn trú tại khu chợ Vạn. Vua Lý Nam Đế sai tướng sĩ đi giao chiến nhiều trận nhưng chưa phân thắng bại, bèn lui quân về đóng tại Hàn Giang, nay thuộc thành phố Hải Dương. Nhà vua nghe tiếng ở trang Mạn Nhuế có ba anh em họ Phổ trí dũng, anh tài nên cho mời vào khảo thí. Sau đó, vua phong tước: Đệ nhất Trung Công vi Tả Tướng quân; Đệ nhị Trinh Công vi Sơn Nam Thái thú; Đệ tam Thành Công vi Cửu Chân Thái thú và giao cho lãnh quân đi tiêu diệt giặc.

Ba anh em đã dùng thuyền nhỏ, đêm đến xâm nhập vào doanh trại của địch, thu lượm tin tức, đồng thời gom vũ khí, lương thực của giặc về chôn giấu ở trang Mạn Nhuế. Sau vài tháng nắm chắc thời cơ, khi thế giặc suy yếu, vũ khí và lương thảo thiếu hụt, ba ngài tiến binh giao chiến một trận ác liệt, giết chết tướng địch tại trận, quân giặc đại bại tháo chạy. Vua Lý mừng rỡ, khen là những bậc anh tài và ban thưởng.

Điện thờ đình

Ba anh em xin vua trở về trang Mạn Nhuế. Hôm ấy, vào giờ Ngọ ngày 10 tháng 2, khi ba anh em đang biểu diễn võ đao thì trời đất bỗng nhiên nổi gió, sấm chớp dữ dội, ba anh em tự nhiên hóa.Vua thương tiếc, sai sứ thần về bản trang làm lễ, ban tiền bạc, lập miếu giao cho nhân dân hương hỏa phụng thờ, tổ chức tế lễ từ ngày 10 đến 12 tháng 2 hằng năm và gia phong cho ba anh em là thành hoàng bản cảnh: Khoan hồng thiên ứng đô thống đại vương; Hiển tích minh thông thịnh đức đại vương; Quang độ minh thông cảm ứng đại vương.

Truyền thuyết 3 thành hoàng làng

Trải qua các triều đại phong kiến, các ngài đều được sắc phong thần với nhiều mỹ tự khác nhau. Những câu chuyện về ba vị thành hoàng vì thế được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân địa phương.

Trải qua thăng trầm của lịch sử, dù không còn lưu giữ được công trình kiến trúc cổ, nhưng với người dân thôn Nhân Hưng nói riêng, xã Nam Sách nói chung, đình làng Nội Hưng luôn gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Đình hiện có một ngai thờ, hai bia đá và một bát hương cổ thời nhà Nguyễn.

Lễ hội truyền thống 

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, lễ hội tại đình được tổ chức long trọng trong 5 ngày, từ ngày mồng 9 đến 13 tháng 2 âm lịch, ngày chính là mồng 10. Ngoài đình Nội Hưng, làng còn có miếu và nghè cũng thờ ba ngài. Hằng năm để tưởng nhớ công lao của những vị thần có công giúp nước, hộ dân lễ hội không chỉ diễn ra tại đình mà còn được tổ chức ở cả miếu và nghè.

Tượng thờ trong đình

Ngày vào hội, làng dùng gạo nếp đồ xôi và rước lợn bằng cũi lim ra đình tế thánh. Sáng mồng 9, dân làng tổ chức nghi lễ rước kiệu long đình từ nghè đến đống Kẻ Trộm, tương truyền là nơi cất giấu vũ khí. Sau đó, đoàn rước về đống Dậm, nơi hợp quân đánh giặc của ba ngài khi xưa, rồi trở về đình tế an vị.

Từ ngày 10 đến 12, tại đình đều có tế nhập tịch và các trò chơi dân gian như đập niêu, kéo co, đi cầu thùm, cờ người… Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi trong ngày hội mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, lưu giữ những phong tục, tập quán truyền thống của làng quê.

Ngai thờ cổ thời Nguyễn

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, lễ hội không được tổ chức. Đến năm 2008, lễ hội được khôi phục. Nhân dân địa phương vẫn lấy ngày 10 tháng 2 âm lịch là ngày hội chính. Theo đó, lễ rước được tổ chức 5 năm một lần vào những năm chẵn; những năm lẻ chỉ tổ chức dâng hương, thực hiện các nghi lễ cũ được lưu truyền lại.

Ngoài rước, tế lễ, lễ hội còn diễn ra nhiều trò chơi dân gian, hoạt động văn hóa, văn nghệ như hát chèo, quan họ… Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Địa chỉ đỏ trong những năm tháng kháng chiến

Đình Nội Hưng không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa truyền thống mà còn là nơi giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Từ năm 1946-1954, đình là địa điểm diễn ra các hoạt động cứu tế, lớp bình dân học vụ, cơ sở hoạt động và họp bí mật của các chiến sĩ tham gia kháng chiến tại địa phương. Đây còn là nơi tập luyện, kho chứa đạn dược của đội du kích, dân quân tự vệ và lực lượng Việt Minh.

Kiến trúc đình mới được đắp vẽ hoa văn bằng xi măng cốt thép

Đến năm 1962, toàn bộ ngôi đình bị hạ giải, lấy nguyên vật liệu xây dựng trường mầm non, làm cầu. Năm 2008, theo nguyện vọng của chính quyền và nhân dân địa phương, đình được xây dựng lại trên nền đất cũ để làm nơi thờ tự các vị thành hoàng.

Năm 2015, đình Nội Hưng được UBND tỉnh công nhận là di tích lịch sử.

Đón lễ khánh thành đình mới

Được sự quan tâm của chính quyền và sự đóng góp của nhân dân địa phương, con em xa quê, đình Nội Hưng mới đã được khởi công xây dựng vào tháng 12/2025. Công trình có diện tích gần 200m², nằm trong khuôn viên hơn 1.000m². Dự kiến lễ khánh thành đình sẽ được tổ chức vào ngày 10 -11 tháng 10, tức mùng 1-2 tháng 9 âm lịch.

Năm 2015, đình Nội Hưng được UBND tỉnh công nhận là di tích lịch sử.

Việc xây dựng lại đình không chỉ nhằm tạo dựng một không gian thờ tự khang trang mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương. Đặc biệt, trong không gian ấy, truyền thuyết về ba vị thành hoàng Trung Công, Trinh Công và Thành Công tiếp tục được lưu truyền, để thế hệ mai sau hiểu về cội nguồn, truyền thống của quê hương.

PHÙNG BẢN