Xã Nam Sách

Trên vùng đất giàu truyền thống lịch sử của xã Nam Sách, hai cụm di tích Đình – Chùa – Nghè Cả thôn Đồn Bối và Từ Vũ thôn Thượng Đáp là những địa chỉ tâm linh tiêu biểu, lưu giữ chiều sâu văn hóa và tinh thần yêu nước của bao thế hệ.

Đình – Chùa – Nghè Cả thôn Đồn Bối – nơi kết tinh hào khí và truyền thống yêu nước

Đình – Chùa – Nghè Cả gắn liền với truyền thuyết và Ngọc phả về 5 vị tướng họ Đào theo Hai Bà Trưng khởi nghĩa chống giặc phương Bắc năm 40 sau Công nguyên 

Các vị tướng anh dũng hy sinh vì non sông và được phong “Đại Vương”, trở thành Thành hoàng bản thổ, được nhân dân tôn thờ qua nhiều thế kỷ. Trải qua biến thiên lịch sử, di tích nhiều lần bị tàn phá rồi được nhân dân phục dựng, gìn giữ bằng cả tấm lòng tri ân.

Quần thể di tích gồm đình, chùa và nghè với kiến trúc kiểu chữ Đinh (J), mái ngói mũi truyền thống, đầu đao cong mềm mại, trang trí rồng chầu, phượng mớm, mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ 

Hiện nay, tại đình còn bảo tồn được 02 tấm đá trang trí vân tản thời Nguyễn, 01 ngai thờ và 01 bài vị niên đại Hậu Lê, cùng 02 con nghê đá thời Hậu Lê. Tại chùa còn lưu giữ bộ Tam thế Phật có niên đại thời Nguyễn. Riêng tại nghè còn có bát hương gốm Phù Lãng thời Lê, mâm bồng thời Lê và nhiều đồ thờ tự cổ khác do nhân dân công đức qua các thời kỳ. Những hiện vật ấy không chỉ là cổ vật mang giá trị vật chất, mà còn là minh chứng sống động cho chiều dài lịch sử hàng trăm năm của vùng đất Đồn Bối.

Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, Đình – Chùa – Nghè Cả còn là “địa chỉ đỏ” của cách mạng. Đình là nơi thành lập Chi bộ Đảng thứ 2 của huyện Nam Sách. Ngày 12/10/1940, Tỉnh ủy Hải Dương đã tổ chức mít tinh tại đây ủng hộ phong trào khởi nghĩa Bắc Sơn, mở đầu cao trào đấu tranh cách mạng ở địa phương

Lễ hội truyền thống được tổ chức vào dịp Rằm tháng Giêng hằng năm, tưởng nhớ công lao 5 vị liệt tướng họ Đào – Thành hoàng làng bản thổ.

Từ Vũ thôn Thượng Đáp – Tôn vinh bậc danh thần tiết nghĩa

Từ Vũ Thượng Đáp là nơi thờ Tiến sĩ Ngô Hoán – Bảng nhãn khoa Canh Tuất (1490), danh thần triều Lê nổi tiếng thanh liêm, chính trực, từng giữ chức Thượng thư Bộ Lại và là thành viên “Tao đàn nhị thập bát tú” - hội thơ danh tiếng bậc nhất thời vua Lê Thánh Tông.

Giữa những biến động của lịch sử, khi triều Lê lâm nguy, ông vẫn một lòng trung quân, giữ trọn khí tiết, được hậu thế suy tôn là “Tiết nghĩa danh thần”, phong “Thượng đẳng thần”

Di tích được khởi dựng năm 1683, kiến trúc kiểu chữ Nhị (=), chạm khắc tinh xảo, được làm chất liệu gỗ tứ thiết, nghệ thuật trang trí chạm khắc bong kênh rất đẹp.

Từ Vũ Thượng Đáp hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật quý giá gắn với việc thờ Tiến sĩ Ngô Hoán. Trong hậu cung là ngai thờ và bài vị thờ Bảng nhãn Ngô Hoán, cùng hệ thống ban thờ được bài trí trang nghiêm. Di tích còn bảo tồn kiệu long đình, kiệu bát cống, sập thờ, cửa võng, phỗng đá, sấu đá, cùng nhiều câu đối, đại tự có niên đại thời Lê và thời Nguyễn, nội dung ca ngợi công lao, tài đức của vị danh thần. Đặc biệt, tại đây còn lưu giữ tấm bia đá cổ nổi tiếng mang tên “Từ Vũ bi”, khắc năm 1683, với hàng nghìn chữ Hán ghi chép về thân thế, sự nghiệp của Tiến sĩ Ngô Hoán và truyền thống khoa bảng của đất Thượng Đáp. Đây là nguồn tư liệu quý góp phần khẳng định vị thế văn hiến của quê hương.

Hằng năm, lễ hội Từ Vũ tổ chức vào ngày Rằm tháng Giêng, gồm phần lễ rước kiệu trang nghiêm và phần hội với các hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc.

Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hoá và nghệ thuật kiến trúc, Từ Vũ Thượng Đáp đã được Bộ Văn hoá – Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích lịch sử – văn hoá cấp Quốc gia theo Quyết định số 97/QĐ ngày 21/01/1992. Việc được công nhận di tích cấp Quốc gia không chỉ khẳng định giá trị tiêu biểu của công trình mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản trong đời sống hôm nay.

Đối với Đình – Chùa – Nghè Cả, di tích đã được Ủy ban nhân dân tỉnh xếp hạng Di tích lịch sử cấp Tỉnh theo Quyết định số 432 ngày 25/01/2014. Sự ghi nhận này thể hiện sự trân trọng của các cấp, các ngành đối với truyền thống lịch sử lâu đời và vai trò cách mạng của di tích trong tiến trình phát triển của địa phương.

Có thể nói, nếu Đình – Chùa – Nghè Cả lưu giữ dấu ấn của hào khí chống ngoại xâm và phong trào cách mạng, thì Từ Vũ là nơi kết tinh truyền thống hiếu học, trung nghĩa và khí tiết của người quân tử. Những hiện vật còn lại hôm nay chính là “chứng nhân thầm lặng” của lịch sử, nhắc nhở mỗi thế hệ về trách nhiệm gìn giữ và phát huy giá trị di sản cha ông.

*  Thông báo của Ban Tổ chức Lễ hội Di tích lịch sử văn hoá xã Nam Sách năm 2026

Theo phong tục truyền thống hằng năm, vào dịp đầu xuân mới, Di tích lịch sử văn hoá Đình – Chùa – Nghè Cả thôn Đồn Bối và Di tích lịch sử Từ Vũ thôn Thượng Đáp tổ chức Lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026 cùng diễn ra trong 02 ngày, từ ngày 02 đến ngày 04 tháng 03 năm 2026 (tức ngày 15 đến ngày 16 tháng Giêng năm Bính Ngọ).

Năm nay, lễ hội của 2 Đình được tổ chức khai mạc vào hồi 8h00 ngày 03/03/2026 (tức ngày 15 tháng Giêng năm Bính Ngọ).

Ban Tổ chức Lễ hội Di tích lịch sử văn hoá xã Nam Sách năm 2026 trân trọng kính mời toàn thể nhân dân trong và ngoài xã, cùng quý khách thập phương về dự Lễ hội tại Đình – Chùa – Nghè Cả thôn Đồn Bối và Từ Vũ thôn Thượng Đáp, xã Nam Sách, Xuân Bính Ngọ 2026.

Kính chúc bà con và du khách một mùa lễ hội an vui, trang nghiêm, đậm đà bản sắc truyền thống quê hương.

PV