Xã Nam Sách

Đầu năm 1945, sau 15 năm chuẩn bị lực lượng, trước cơ hội ngàn năm có một, với kế sách mưu lược được hun đúc qua mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, nay lại cuộn sóng trào, Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã sáng suốt lãnh đạo Nhân dân ta thần tốc làm nên cuộc cách mạng long trời lở đất. Song các thế lực thù địch, cơ hội, bất mãn, không hiểu biết đã có những lời lẽ kích bác, phủ nhận thành quả vĩ đại này, cho rằng chỉ là sự “ăn may”, hòng xoá nhoà tất cả mọi sự nỗ lực cố gắng của cả một dân tộc.   

Hình ảnh nhân dân Hà Nội trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 (sưu tầm)

Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945 như ánh hào quang rực rỡ, xua tan màn đêm đen tối của đêm trường thống trị mấy nghìn năm của chế độ phong kiến và gần một thế kỷ của thực dân Pháp; là mốc son chói lọi nhất trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đánh dấu sự sụp đổ của chế độ thực dân, phong kiến, mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của Nhân dân. Nó là cuộc cách mạng có một không hai trong lịch sử dân tộc, thể hiện sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã chớp thời cơ vàng để giành chính quyền về tay Nhân dân. Cuộc Cách mạng tầm vóc thời đại, tuy nhiên, trên một số trang mạng phản động, xuất hiện một số bài viết cho rằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám chỉ là kết quả của sự “ăn may”, lực lượng cách mạng đơn thuần tận dụng khoảng trống quyền lực do phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh để “nhặt lấy chính quyền”. Đây là một nhận định phiến diện, thiếu cơ sở khoa học, không phản ánh đúng bản chất của sự kiện lịch sử và phủ nhận vai trò quyết định của Nhân dân Việt Nam trong việc làm nên vận mệnh của chính mình.

Để đánh giá đúng bản chất của sự kiện quan trọng này, ta phải đặt nó trong toàn bộ tiến trình vận động của lịch sử, không thể tách rời kết quả khỏi quá trình hình thành nên kết quả đó. Những kẻ cho rằng Cách mạng Tháng Tám là “ăn may” thường chỉ nhìn vào vài ngày cuối cùng của tháng Tám năm 1945 mà cố tình bỏ qua, xem nhẹ cả một quá trình đấu tranh cách mạng kéo dài suốt 15 năm trước vô cùng gian khổ của Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Họ không nhìn thấy sự chuẩn bị; chỉ nhìn thấy khoảnh khắc thành công mà không thấy biết bao hy sinh, mất mát đã tạo nên tiền đề cho thành công ấy. Chính cách tiếp cận phiến diện ấy đã dẫn đến những kết luận sai trái.

Trước tiên, chúng ta cần khẳng định rằng không có cuộc cách mạng chân chính nào lại được tạo nên bởi sự may rủi. Thắng lợi của một cuộc cách mạng luôn là kết quả của nhiều yếu tố, trong đó có cả điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan. Điều kiện khách quan có thể tạo ra cơ hội thuận lợi, nhưng cơ hội tự nó không biến thành thắng lợi, người xưa nói “May hơn khôn”, nhưng không khôn thì không thể có may. Chúng ta đã chuẩn bị lực lượng chính trị, vũ trang đầy đủ về tổ chức, đường lối, mới có khả năng biến cơ hội thành hiện thực. Nếu chỉ cần “ăn may” là đủ thì các tổ chức chính trị ở Việt Nam trước năm 1945 đã làm được điều đó. Chỉ có lực lượng cách mạng do Đảng lãnh đạo, được trang bị và vận dụng sáng tạo lý luận cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin một cách bài bản, công phu do Chủ tịch Hồ Chí Minh dày công chuẩn bị từ trước năm 1930, sau gần 20 năm bôn ba khắp năm châu mới đủ khả năng huy động quần chúng, tổ chức tổng khởi nghĩa và thiết lập chính quyền trên phạm vi cả nước đúng lúc, đúng thời điểm.

Lực lượng Việt Minh trong thời kỳ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 (sưu tầm)

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình tìm đường cứu nước đầy gian nan của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Từ khi thành lập, Đảng đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là giải phóng dân tộc, tập hợp các lực lượng yêu nước và xây dựng nền tảng chính trị cho cuộc đấu tranh giành độc lập. Phong trào cách mạng 1930-1931, đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh, lực lượng cách mạng tuy bị tổn thất lớn, song đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu về tổ chức và lãnh đạo quần chúng. Năm 1936-1939 tiếp tục mở rộng ảnh hưởng của phong trào dân chủ, tạo điều kiện để cách mạng thâm nhập sâu vào đời sống xã hội. Đến năm 1939-1945, khi nhiệm vụ giải phóng dân tộc được đặt lên hàng đầu, tất cả đã chuyển sang chuẩn bị cho cuộc đấu tranh quyết định.

Nếu thắng lợi của năm 1945 chỉ là may mắn, vậy phải giải thích như thế nào về việc hàng triệu người dân đã tham gia các tổ chức cứu quốc, các đoàn thể quần chúng và Mặt trận Việt Minh? Điều đó không thể xuất hiện một sớm một chiều. Chúng là kết quả của quá trình vận động, tuyên truyền, giáo dục và tổ chức kéo dài trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Hàng nghìn người cán bộ cách mạng bị bắt bớ, tra tấn, giam cầm, tù đày; nhiều người đã phải hy sinh tính mạng. Không có một sự “ăn may” nào lại phải trả bằng xương máu và nước mắt của biết bao nhiêu thế hệ.

Cơ hội phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, sự kiện này tác động đến rất nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Thế nhưng không phải ở đâu cũng xuất hiện một cuộc cách mạng thành công như ở Việt Nam. Điều đó cho thấy nguyên nhân quyết định không nằm ở bản thân sự kiện Nhật đầu hàng, mà nằm ở năng lực chính trị của lực lượng cách mạng của từng quốc gia. Nếu thời cơ là yếu tố quyết định thì các dân tộc trong khu vực cũng giành được chính quyền theo cùng một cách thức. Nhưng lịch sử không bao giờ diễn ra như vậy.

Nhìn từ góc độ lý luận, luận điệu “ăn may” mắc phải sai lầm khi tuyệt đối hóa yếu tố khách quan và phủ nhận vai trò của nhân tố chủ quan. Theo quy luật vận động của lịch sử, mọi cuộc cách mạng đều là kết quả của sự tác động qua lại giữa điều kiện khách quan và năng lực chủ quan của các lực lượng xã hội. Điều kiện khách quan tạo khả năng, còn nhân tố chủ quan quyết định việc khả năng ấy có trở thành hiện thực hay không. Theo Chủ nghĩa Mác - Lênin, thời cơ chỉ là điều kiện khách quan; khả năng biến thời cơ thành hiện thực phụ thuộc vào nhân tố chủ quan. Chính vì vậy, Nhật đầu hàng Đồng minh không đồng nghĩa với thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam, sự thất bại của phát xít Nhật tạo ra cơ hội lịch sử; nhưng chính sự chuẩn bị lâu dài của cách mạng Việt Nam mới quyết định chuyển cơ hội đó thành thắng lợi. Trong Chánh cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt năm 1930, Đảng ta đã khẳng định nhiệm vụ đánh đổ đế quốc và phong kiến, giành chính quyền về tay Nhân dân lao động là cơ sở lý luận đầu tiên định hướng cho toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định “Tự mình phải làm lấy, tự mình phải cứu lấy mình”, độc lập dân tộc chỉ có thể giành được bằng sức mạnh của toàn dân tộc được tổ chức và giác ngộ dưới sự lãnh đạo của một đảng cách mạng chân chính; Người chỉ rõ cách mạng muốn thành công phải chuẩn bị đầy đủ cả lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, căn cứ địa cách mạng và sự giác ngộ của quần chúng nhân dân; “Khởi nghĩa phải có lực lượng của toàn dân”. Điều đó cho thấy thắng lợi của cách mạng không thể xuất phát từ sự may mắn mà phải dựa trên sự chuẩn bị công phu, lâu dài và khoa học. Hồ Chí Minh luôn đề cao nghệ thuật nắm bắt thời cơ cách mạng, theo Người “lạc nước hai xe đành bỏ phí, một thời một tốt cũng thành công”; theo dõi sát tình hình thế giới, nhận định chính xác khả năng xuất hiện thời cơ giải phóng dân tộc. Tháng 8 năm 1945, khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, Người cùng Trung ương Đảng đã kịp thời phát động Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước. Người khẳng định: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”. Quan điểm của Đảng về khởi nghĩa giành chính quyền được thể hiện tập trung trong Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” (12/3/1945). Chỉ thị xác định rõ phải phát động cao trào kháng Nhật cứu nước làm tiền đề cho Tổng khởi nghĩa. Đây là minh chứng sinh động cho tầm nhìn chiến lược, khả năng dự báo và sự chủ động chuẩn bị của Đảng trước khi thời cơ cách mạng xuất hiện.

Lực lượng cách mạng Việt Nam không hề bị động, không ngồi trông chờ sự sụp đổ của phát xít Nhật. Ngay từ khi Chiến tranh thế giới thứ hai chuẩn bị vào hồi kết, Đảng đã theo dõi sát sao tình hình quốc tế và dự báo khả năng xuất hiện thời cơ cách mạng đã đến, chuẩn bị trực tiếp cho tổng khởi nghĩa. Hàng loạt cuộc đấu tranh đã diễn ra ở nhiều nơi. Chính quyền cách mạng từng bước được thiết lập. Điều đó cho thấy cách mạng đang chủ động tạo thế, tạo lực chứ không ngồi chờ vận may.

Một bằng chứng để bác bỏ luận điệu “ăn may” là sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng quần chúng trước năm 1945. Quần chúng Nhân dân là lực lượng quyết định, không có sự tham gia của quần chúng thì không thể có một cuộc tổng khởi nghĩa trên quy mô lớn như vậy được. Hàng triệu người dân Việt Nam đã tham gia các tổ chức cứu quốc - Mặt trận Việt Minh. Từ công, nông, trí thức đến thanh niên, phụ nữ, các dân tộc ít người đều được tập hợp đông đảo. Chính lực lượng quần chúng rộng lớn ấy đã tạo nên sức mạnh, khiến bộ máy chính quyền cai trị cũ không thể chống đỡ. Cổ nhân có câu“đẩy thuyền là dân và lật thuyền cũng là dân” vẫn còn nguyên giá trị. 

Cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn và một số địa phương khác không phải là những hành động của một nhóm người, mà là sự vùng dậy của quần chúng Nhân dân. Nhân dân tham gia mít tinh, biểu tình, tuần hành, chiếm các cơ quan công quyền, bảo vệ chính quyền cách mạng. Nếu không chuẩn bị trong thời gian lâu dài, không có niềm tin đối với lực lượng cách mạng thì không thể huy động được sức mạnh to lớn ấy.

Quảng trường Ba Đình ngày 02/9/1945 – Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập (sưu tầm)

Một yếu tố rất quan trọng là sự khủng hoảng trầm trọng của chế độ thực dân - phong kiến trước năm 1945. Nạn đói khủng khiếp khiến hơn hai triệu người thiệt mạng, chính quyền đương thời hoàn toàn bất lực. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc đối với chế độ cũ ngày càng đẩy lên cao, là một trong những nguyên nhân làm cho quần chúng hướng về cách mạng để giải thoát. Song, khủng hoảng xã hội chỉ tạo nên điều kiện cho cách mạng chứ không làm nảy sinh thắng lợi cho cách mạng. Để biến mâu thuẫn của dân tộc thành hành động có tổ chức thì cần phải có lực lượng lãnh đạo đủ uy tín, năng lực và đủ tầm. Việt Minh chính là lực lượng đã thực hiện được điều đó.

Nếu chỉ là “ăn may”, thì chính quyền ngày đầu còn trứng nước thì sao có thể tồn tại được sau ngày 02/9/1945. Ngay sau khi giành chính quyền, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải đối mặt với giặc đói, giặc dốt, ngân sách cạn kiệt, quân Tưởng kéo vào miền Bắc, quân Anh kéo vào miền Nam, thực dân Pháp chuẩn bị quay trở lại xâm lược. Tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” ấy sao có thể trụ đỡ nổi, nếu chỉ dựa trên sự may rủi thì chắc chắn sẽ sớm sụp đổ trước cơn cuồng phong khủng khiếp ấy. Chính quyền cách mạng từng bước ổn định, phong trào chống giặc đói, giặc dốt được phát động, phong trào bình dân học vụ, tổ chức tổng tuyển cử và xây dựng bộ máy nhà nước được tiến hành một cách khẩn trương. Điều đó phản ánh năng lực lãnh đạo và sức chống chịu thực sự của chính quyền mới đã có sự chuẩn bị khá kỹ lưỡng, khoa học. Thành quả được duy trì, củng cố và phát triển qua những thử thách khắc nghiệt không thể bị xem là sản phẩm của sự may mắn.

Luận điệu cho rằng Cách mạng Tháng Tám là “ăn may” đã phủ nhận vai trò của Nhân dân trong lịch sử. Bản chất của nó là cách nhìn của các cường quốc bên ngoài, còn nhân dân Việt Nam chỉ là những người thụ động hưởng lợi từ hoàn cảnh quốc tế. Đây là quan điểm trái ngược với thực tế lịch sử. Các yếu tố quốc tế có thể tác động đến tiến trình lịch sử Việt Nam, nhưng không thể thay thế vai trò của người dân Việt Nam trong việc quyết định vận mệnh của đất nước, của dân tộc mình. Nhân dân dù có vùng dậy nhưng không có sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng cách mạng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì Nhật có đầu hàng mấy lần đi nữa, độc lập dân tộc cũng không đến với Nhân dân ta được.

Đánh giá đúng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 của Việt Nam không chỉ là vấn đề nhận thức lịch sử mà còn là vấn đề nhận thức về sức mạnh của con người trong lịch sử. Cuộc cách mạng ấy chứng minh rằng một dân tộc dù nhỏ bé nhưng khi có ý chí độc lập, có tổ chức lãnh đạo đúng đắn và biết nắm bắt thời cơ vẫn có thể tạo nên những biến đổi mang tính thời đại. Đó là bài học có giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ của riêng năm 1945.

Từ những phân tích trên có thể khẳng định luận điệu cho rằng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 chỉ là “ăn may” là một nhận định sai lầm, phiến diện và thiếu căn cứ. Thắng lợi của cuộc cách mạng không phải là kết quả của sự ngẫu nhiên mà là thành quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, gian khổ của cả một dân tộc đã quằn quại trong đau khổ, của đêm trường đế quốc, thực dân, tưởng như không có đường ra. Thắng lợi vĩ đại của cuộc Cách mạng Tháng Tám là sự thắng lợi của đường lối đúng đắn, của sự hy sinh bền bỉ của toàn thể Nhân dân Việt Nam và của khả năng nắm bắt thời cơ xuất sắc của Đảng và Bác Hồ. Thời cơ lịch sử có thể mở ra cánh cửa cho thắng lợi, nhưng chính sự chuẩn bị và hành động của con người mới là yếu tố quyết định bước qua cánh cửa ấy.

Đại hội XIII xác định nhiệm vụ: "Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng; phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.", bài học cho chúng ta ngày nay là cần tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII), Kết luận số 21-KL/TW (khóa XIII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là món quà của lịch sử cho chúng ta, cũng không phải một sự may mắn tình cờ nào hết. Nó là kết tinh của trí tuệ, ý chí, khát vọng độc lập dân tộc, tự do nồng cháy và của sức mạnh đoàn kết của cả dân tộc với kinh nghiệm dựng nước và giữ nước trong suốt hơn bốn ngàn năm lịch sử, nay được phát huy cao độ trong thời đại Hồ Chí Minh. Sự xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm hạ thấp ý nghĩa của thắng lợi lịch sử này không thể xoá nhoà những chứng cứ xác thực của lịch sử. Phải nghiên cứu, đánh giá một cách hết sức nghiêm túc, khách quan, thì chúng ta thấy rõ rằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là một tất yếu lịch sử được tạo nên bởi chính Nhân dân Việt Nam, chứ không phải bởi bất kỳ thứ “vận may” nào khác./.

                         HỒ THÀNH NAM                        
(Giám đốc Trung tâm Chính trị Nam Sách)