Áp lực thi vào lớp 10 không vì thiếu chỗ học, mà vì trường công vẫn được xem là lựa chọn 'đúng', đè nặng lên học sinh 15 tuổi.
Năm học 2026 - 2027, Hải Phòng có hơn 70.600 học sinh lớp 9 (tuổi 15), trong khi chỉ tiêu vào các trường THPT công lập chỉ gần 43.000 em. Điều đó đồng nghĩa với việc có hơn 27.600 em không có cơ hội vào trường THPT công lập.
Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng bố trí gần 6.000 chỉ tiêu vào trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, gần 18.000 chỉ tiêu vào trường THPT ngoài công lập và dự kiến có gần 4.000 chỉ tiêu vào các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác.
Nếu nhìn vào tổng thể, có thể thấy cơ hội học tiếp không hề thiếu. Nhưng áp lực vẫn dồn vào một kỳ thi, bởi phần lớn cha mẹ và học sinh chỉ nhắm đến một đích đó là trường THPT công lập.
Ảnh minh họa
Đây chính là căn nguyên của vấn đề mà kỳ thi vào lớp 10 luôn căng thẳng, thậm chí áp lực hơn cả thi đại học. Khi trường công được mặc định là tốt hơn, chi phí hợp lý và an toàn hơn, thì mọi con đường khác tự nhiên bị xếp sau. Khi đó, kỳ thi vào lớp 10 không còn là bước chuyển cấp bình thường, mà trở thành cuộc cạnh tranh gay gắt để giành một suất trong số hữu hạn vào các trường công lập.
Hệ quả là gì? Là những ngày học kín lịch, những đêm thức khuya làm đề, những kỳ vọng đè nặng lên vai học sinh. Không ít em học trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Có em sợ thi, có em mất tự tin, có em học chỉ để qua kỳ này chứ không còn hứng thú thực sự. Một kỳ thi đáng lẽ để đánh giá năng lực lại trở thành áp lực tâm lý nặng nề.
Mong muốn cho con vào trường công không sai. Nhưng khi mong muốn đó trở thành mục tiêu duy nhất, bất chấp khả năng thực tế của con, thì nó không còn là định hướng mà là áp lực.
Không ít bậc cha mẹ vẫn giữ suy nghĩ “bằng mọi giá phải vào trường THPT công lập”, trong khi chưa thật sự hiểu con mình phù hợp với môi trường nào. Có những em học lực trung bình vẫn phải chạy theo mục tiêu cao, dẫn đến mệt mỏi, thậm chí hụt hẫng khi kết quả không như kỳ vọng.
Nhưng cũng không thể chỉ nói phụ huynh. Gốc rễ vấn đề nằm ở chỗ các lựa chọn ngoài công lập chưa được nhìn nhận công bằng. Khi trường nghề vẫn bị coi là “không đỗ mới đi”, khi giáo dục thường xuyên bị xem là “lựa chọn phụ”, thì mọi lời kêu gọi phân luồng sẽ khó thuyết phục. Không thể vừa nói cần phân luồng vừa duy trì cách phân hạng giữa các con đường học tập.
Thực tế cho thấy, nhiều trường tư thục đã đầu tư tốt, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường, mở ra cơ hội việc làm rõ ràng. Nhưng thông tin đến với các bậc cha mẹ còn hạn chế, niềm tin chưa đủ mạnh. Khi người học chưa thấy rõ đầu ra, họ sẽ tiếp tục dồn vào con đường quen thuộc, áp lực thi cử vì thế chưa giảm.
Trước áp lực của kỳ thi vào lớp 10, tại buổi tiếp xúc cử tri ở Hà Nội sáng 4/5 mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói: “Yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống để bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên cho học sinh đến trường. Khi bảo đảm đủ điều kiện học tập, áp lực thi cử sẽ giảm theo. Cần phân cấp rõ cho chính quyền địa phương trong quy hoạch trường lớp, dự báo số học sinh từ dữ liệu dân cư để chủ động chuẩn bị. Biên chế giáo viên cũng phải điều chỉnh linh hoạt theo biến động số học sinh, không thể giữ cố định".
Muốn giảm áp lực thi lớp 10, không thể chỉ trông vào việc tăng chỉ tiêu trường công, tăng trường lớp. Điều cần thiết hơn là thu hẹp khoảng cách niềm tin giữa các loại hình giáo dục. Khi phụ huynh tin rằng học ở đâu cũng có cơ hội phát triển, cuộc đua sẽ tự nhiên hạ nhiệt.
Cần làm rõ hơn chất lượng và hướng đi của từng loại hình giáo dục công hay tư. Không thể để các bậc cha mẹ “tự đoán” rồi chọn theo cảm tính. Cần tăng cường cung cấp thông tin, nâng cao chất lượng đồng đều, đặc biệt là với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên. Khi các con đường được đầu tư nghiêm túc và nhìn thấy cơ hội đầu ra, việc lựa chọn sẽ trở nên thực chất hơn.
Công tác hướng nghiệp cần được làm sớm và làm thật. Học sinh phải hiểu mình phù hợp với ngành nghề gì. Khi có định hướng từ trước, các em sẽ bớt bị cuốn vào áp lực “phải đỗ bằng được” vào trường công lập.
Khi phụ huynh bớt chạy theo lựa chọn duy nhất, khi các loại hình giáo dục được tin tưởng hơn, kỳ thi lớp 10 sẽ bớt căng thẳng.
Theo Báo Hải Phòng