Nằm giữa vùng quê thanh bình của thôn Miếu Lãng, xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng (trước đây thuộc xã Đồng Lạc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương), đình Miếu Lãng, hay còn được người dân gọi là đình Mạc, từ lâu đã trở thành một trong những điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh tiêu biểu của địa phương. Không chỉ là nơi hội tụ đời sống tín ngưỡng cộng đồng, ngôi đình còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc thông qua những truyền thuyết, thần tích về các vị Thành hoàng có công giúp nước, cứu dân.
Đình Miếu Lãng nhìn chính diện
Điểm đặc biệt của đình Miếu Lãng là thờ ba vị nhân thần gồm hai anh em Lương Công Cung, Lương Công Nghệ - những danh tướng thời Lý, và danh tướng Nguyễn Công Vàng thời Trần. Dù sống ở hai triều đại khác nhau, cả ba ông đều được nhân dân tôn kính bởi công lao đánh giặc ngoại xâm, bảo vệ bờ cõi và gắn bó với vùng đất Miếu Lãng. Trải qua nhiều thế kỷ, những câu chuyện về các vị tướng vẫn được truyền từ đời này sang đời khác, góp phần bồi đắp truyền thống yêu nước, tinh thần thượng võ và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người dân nơi đây.
Hai anh em danh tướng giúp vua Lý đánh giặc
Theo thần tích của đình Miếu Lãng, vào triều vua Lý Thánh Tông, tại trang Chu Nê, huyện An Định, trấn Thanh Hoa có vợ chồng cụ Lương Công Giác và Hoàng Thị Hòa sống hiền hậu, nhân đức. Một đêm, cụ Hoàng Thị Hòa nằm mộng được thần linh báo trước sẽ sinh quý tử. Sau đó cụ mang thai và đến ngày mùng 4 tháng giêng năm Ất Mão sinh đôi hai người con trai khôi ngô, tuấn tú, thân hình cao lớn khác thường. Người anh được đặt tên là Lương Công Cung, người em là Lương Công Nghệ.
Biến cố đến sớm khi cha mất lúc hai anh em mới lên 7 tuổi. Sau thời gian để tang, ba mẹ con chuyển đến khu Miếu Lãng, thuộc trang Phú Thật, huyện Thanh Lâm, phủ Nam Sách để lập nghiệp. Tại đây, họ được một gia đình họ Nguyễn giàu lòng nhân ái cưu mang. Không lâu sau, người mẹ cũng qua đời vì bệnh tật. Hai anh em được gia đình họ Nguyễn nhận làm con nuôi, nuôi dưỡng nên người.
Lớn lên trong cảnh mồ côi nhưng được giáo dưỡng chu đáo, Lương Công Cung và Lương Công Nghệ nổi tiếng thông minh, giỏi võ nghệ, trọng nghĩa khinh tài. Khi trong vùng xuất hiện nhiều toán cướp quấy phá, quan phủ nghe danh đã giao hai ông chỉ huy lực lượng truy bắt. Chỉ trong vài năm, các toán cướp đều bị dẹp yên, cuộc sống nhân dân trở lại bình yên, "đêm không phải đóng cửa, ngõ xóm không cần phòng bị".
Danh tiếng của hai ông vang đến kinh thành. Sau kỳ sát hạch tài năng trước triều đình, vua phong hai ông giữ chức Tham tri quốc chính. Đúng lúc ấy, giặc Nam Chiếu đem ba mươi vạn quân từ Vân Nam tràn xuống xâm lấn. Triều đình khẩn cấp phong hai ông làm Đốc lĩnh binh nhung đại tướng quân thống lĩnh quân đội xuất chinh.
Điện thờ Danh tướng Lương Công Cung, Lương Công Nghệ và Nguyễn Công Vàng
Ngày 15 tháng 2 (âm lịch), đoàn quân tiến đến Miếu Lãng nghỉ chân. Nhân dân địa phương tổ chức nghênh đón trọng thể và xin theo quân đánh giặc. Hai ông đồng ý tuyển 27 trai tráng trong làng. Từ đây, Miếu Lãng không chỉ là nơi dừng quân mà còn trở thành vùng đất gắn bó với sự nghiệp của hai vị tướng.
Trong trận quyết chiến tại đồn Chân Định, quân Nam Chiếu đại bại, nhiều tướng giặc bị chém, hàng trăm quân địch bị tiêu diệt. Khải hoàn trở về, hai ông lại ghé Miếu Lãng. Cảm kích trước lòng trung nghĩa của người dân, hai ông đã tâu vua xin miễn sưu thuế, binh dịch cho dân làng và được chuẩn y. Đây được xem là một trong những ân huệ lớn mà người dân Miếu Lãng luôn ghi nhớ.
Sau chiến thắng, hai ông tiếp tục được giao giữ chức Chưởng binh tướng quân. Đến thời vua Lý Nhân Tông, hai ông lần lượt được phong Tả dực đại tướng quân và Hữu dực đại tướng quân. Không lâu sau, giặc Chiêm Thành đem mười vạn quân xâm phạm vùng Thanh Hoa và Hải Dương. Hai ông chỉ huy ba vạn quân xuất trận, nhanh chóng đánh tan quân giặc, bắt sống nhiều tù binh rồi cho trở về nước.
Trên đường khải hoàn, khi trở lại Miếu Lãng, hai ông dừng quân nghỉ một ngày. Theo thần tích, hai vị tướng bỗng nhiên hóa ngay tại vùng đất này, tuy không hề mắc bệnh. Điều kỳ lạ là nơi các ông hóa, đất đùn lên thành mộ. Dân làng lập tức báo triều đình.
Vua vô cùng thương tiếc, sai bá quan về làm lễ, cho lập miếu thờ hai ông, sắc phong là "Trung liệt thần", ban mỹ tự "Thượng đẳng phúc thần", đồng thời miễn thuế, miễn phu dịch và ban nhiều tiền của để nhân dân xây dựng đền miếu phụng thờ. Từ đó, hai vị tướng trở thành Thành hoàng bảo hộ cho vùng đất Miếu Lãng.
Danh tướng Nguyễn Công Vàng và huyền tích hóa thân giữa đường đánh giặc
Nếu hai anh em Lương Công Cung và Lương Công Nghệ gắn với triều Lý thì vị Thành hoàng thứ ba của đình Miếu Lãng là Nguyễn Công Vàng, vị tướng thời Trần. Theo thần tích, Nguyễn Công Vàng quê ở xã Hạ Đỗ, huyện Trà Hương, phủ Kinh Môn. Cha mẹ mất sớm, ông cùng các em lớn lên trong hoàn cảnh nhiều khó khăn. Khi triều đình ban hịch chiêu mộ hiền tài chống giặc Nguyên - Mông, ông quyết tâm lên đường ứng thí.
Nhờ tài thao lược và võ nghệ xuất chúng, ông được vua trọng dụng, phong chức Tam tòng quốc chính Thượng thư. Sau đó, ông tình nguyện cầm quân ra trận, lập nhiều chiến công hiển hách.
Trong thần tích lưu truyền tại đình Miếu Lãng có chi tiết ông trực tiếp chém tướng giặc Ô Mã Nhi. Dù chi tiết này mang màu sắc truyền thuyết và khác với nhiều ghi chép chính sử, nhưng phản ánh sự tôn vinh của nhân dân đối với công lao to lớn của vị danh tướng trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm thời Trần. Sau chiến thắng, ông tiếp tục được phong làm Phó nguyên soái đại tướng quân. Khi đất nước vừa yên bình thì giặc Ai Lao nổi dậy. Nguyễn Công Vàng một lần nữa nhận lệnh cầm quân xuất trận. Sau nhiều trận giao tranh ác liệt, lực lượng của ông bị tổn thất, phải lui quân xin thêm viện binh.
Tấm bia đá cổ thời Nguyễn còn được lưu giữ tại đình
Trên đường truy kích giặc qua địa phận Miếu Lãng, đến vùng Đồng Mang - Tháp Phan, binh sĩ đều mệt mỏi. Tương truyền, Nguyễn Công Vàng bỗng quát lớn một tiếng rồi thúc ngựa lao thẳng về phía trước. Ngay lúc đó, trời đất tối sầm, mây gió nổi lên, ông hóa ngay trên lưng ngựa.
Sự kiện kỳ lạ ấy khiến quân sĩ và nhân dân vô cùng xúc động. Tin báo được đưa về triều đình. Nhà vua lập tức sai quan về làm lễ, cho xây miếu phụng thờ ngay nơi ông hóa, ban tiền dựng đền, sắc phong "Thượng đẳng phúc thần" và quy định nhiều địa phương cùng phối thờ vị danh tướng. Hằng năm, nhân dân tổ chức tế lễ tưởng nhớ công lao của ông vào ngày 10 tháng 4 (âm lịch).
Di tích lưu giữ ký ức lịch sử và truyền thống yêu nước
Đình đình Miếu Lãng được xếp hạng cấp tỉnh năm 2024
Trải qua nhiều thế kỷ cùng những biến thiên của lịch sử, đình Miếu Lãng vẫn là nơi hội tụ đời sống tâm linh của người dân địa phương. Gian chính giữa đình đặt khám thờ và tượng ba vị Thành hoàng, trong đó Nguyễn Công Vàng được thờ ở vị trí trung tâm, bên trái là Lương Công Cung và bên phải là Lương Công Nghệ.
Những câu chuyện về ba vị tướng mang đậm màu sắc huyền thoại nhưng đều gửi gắm khát vọng của nhân dân về những người anh hùng trung quân, ái quốc, hết lòng vì dân vì nước. Qua mỗi triều đại, các vị đều được sắc phong, gia phong mỹ tự và trở thành những vị thần bảo hộ cho cộng đồng.
Lễ hội đình Miếu Lãng được tổ chức hàng năm
Ngày nay, lễ hội đình Miếu Lãng được tổ chức vào ngày 14 và 15 tháng 2 (âm lịch) hằng năm, trong đó ngày 15 là chính hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, tế Thành hoàng, tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân. Phần hội có nhiều hoạt động văn hóa dân gian, góp phần gìn giữ bản sắc truyền thống và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Không chỉ là một di tích tín ngưỡng, đình Miếu Lãng còn là "kho tư liệu sống" lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa của vùng đất Nam Sách xưa. Những thần tích, sắc phong cùng các giai thoại về ba vị tướng đã trở thành di sản tinh thần quý báu, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về truyền thống yêu nước, ý chí bảo vệ non sông và đạo lý tri ân những người có công với dân, với nước.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng trống đình, làn khói hương cùng những câu chuyện về Lương Công Cung, Lương Công Nghệ và Nguyễn Công Vàng vẫn tiếp tục được người dân Miếu Lãng gìn giữ như một phần ký ức thiêng liêng của quê hương. Chính sự kết hợp giữa yếu tố lịch sử, truyền thuyết và tín ngưỡng đã tạo nên giá trị đặc sắc cho đình Miếu Lãng, góp phần làm phong phú kho tàng di sản văn hóa của xã Nam Sách hôm nay.
PHÙNG BẢN